Mevlâna Celâleddin Rumî

(1207 - 17 Aralık 1273): Şair, düşünür. Belh'te doğdu. Sultanü'l-Ulema Bahaeddin Veled'in oğludur. Ailesi ile birlikte Hicaz, Şam yoluyla Anadolu'ya geldi. 1228'de Konya'ya yerleştiler. Babası Bahaeddin Veled vaazlar veriyordu. Onun 1231'de ölümü üzerine Celâleddin Rûmî vaaz vermeye aşladı. Bu sırada Konya'ya gelen Tirmizli Seyyid Burhaneddin Muhakkik'in müridi oldu. 1244'de Konya'ya uğrayan derviş Tebrizli Şems ile tanışması hayatının akışını değiştirdi.
Medresedeki derslerini ihmal etmesi ve diğer insanlarla görüşmemesi sebebiyle hoşnutsuzluk duyanlar 1247'de Şems'i tehditle Konya'dan uzaklaştırdılar. Mevlâna bu ayrılıktan çok etkilendi; ve kimseyle görüşmedi. Bunun üzerine dostları, Sultan Veled'i Şam'a gönderip Şems'i geri çağırdılar. Mevlâna, Şems'i evlatlığı Kimya ile evlendirdi. Bazı dedikodular yüzünden Şems öldürüldü. Çok üzülen Mevlâna duygulu gazellerle acılarını dile getirdi. Daha sonra Selâhaddin Zerkub ve Çelebi Hüsameddin ile dostluk kurdu. Mesnevî, Hüsameddin'in gayreti ile yazıya geçirildi. Mevlâna, Konya'da öldü. Mevlevîler Mevlâna'nın öldüğü güne Şeb-i Arûs (Allah'a kavuşma gecesi) derler.
Mevlâna dünya edebiyatının önde gelen şairlerindendir. Tasavvuf düşüncesini halk zevkine uygun şekilde, hikâyeler yardımıyla anlattı. Çağının geleneğine uyarak Farsça söylediği şiirlerinde ilahî aşkı terennüm etti, insanlara nasihat verdi.
Eserleri: Divan-ı Kebîr (7 cilt. Abdülbaki Gölpınarlı Türkçeye çevirdi), Mesnevî (25.618 beyit. 6 cilt. Gölpınarlı çevirdi), Fihi mâ fih (70'den fazla sohbet. Meliha Ülker Tarıkahya ile Gölpınarlı'nın çevirileri), Mektûbât (Feridun Nafiz Uzluk, 1937; A. Gölpınarlı, 1963), Mecâlis-i Seb'a (N. Uzluk tercüme etti, 1937).
Mevlâna'nın bütün eserlerini Şefik Can (Bk.) çevirmiştir.
Prof. Dr. Sadettin Kocatürk'ün çalışması: Mevlâna-Divan-ı Kebir Üzerine İncelemeler (2003).

Yazarın yaşam öyküsü için tıklayınız